Een (relatief) korte ontstaansgeschiedenis van de moderne (A)BJD

Hoewel de geschiedenis van poppen met kogel-gewrichten terug reikt naar het begin van de 19e eeuw, begint ons verhaal iets minder lang geleden, in 1986.

In Japan is het hobby-bedrijf Volks stappen aan het nemen om meer vrouwelijke klanten te trekken. Setsu Shigeta, Executieve Director van het bedrijf, komt in gesprek met één van de ontwerpers, Akihiro Enku. Enku laat haar een cadeau zien dat hij voor zijn vrouw heeft gemaakt; een 57 centimeter lange pop met de kogelgewrichten van antieke poppen, maar verder een meer moderne en "manga-achtige" vormgeving in het gezicht. Een idee is geboren...

Na een lange ontwikkelingsperiode komt in 1998 "Dollfie" op de markt; een schaal 1/6 vinyl poppetje met een hoge mate articulatie dat geheel blank verkocht wordt. De eigenaren kunnen met aparte hoofdjes, pruiken, decals en hun eigen schilderwerk de poppetjes geheel naar eigen wens aanpassen. Hoewel ze in de eerste instantie niet geheel aan slaan bij de bestaande poppen-verzamelaars maken de verschillende mogelijkheden, en een lijn bestaande personages, het tot een populair product. Slechts een jaar later, in 1999, wordt de volgende stap genomen en wordt "Super Dollfie" op de markt gebracht.

Met 57 centimeter hoogte en kogelgewrichten gaat het ontwerp terug naar Enku's originele pop. Zij werd geleverd als bouwpakket met losse onderdelen van polyurethaan hars die door midel van elastiek koorden met elkaar verbonden worden, en er was keuze uit vier basis-modellen, wiens hoofden gebaseerd waren op één master-model. Gegroepeerd als "Four Sisters", hadden Sara, Nana, Kira en Megu ieder hun eigen face-ups met bijbehorende pruik en ogen. Ze werden geleverd met ondergoed en een nachthemd, maar verder werkt was aan de eigenaar. De zusters slaan goed aan, en worden later ook als complete pop aangeboden, klaar om lief te hebben zonder eerst al dat geknutsel. In 2001 brengt Volks de eerste mannelijk pop, Licht, op de mark, samen met zijn tweelingzusje Leona. Licht blijkt razend populair, en de Super Dollfie lijn wordt in de jaren daarna verder doorontwikkeld met niet alleen nieuwe gezichten, maar ook volledige nieuwe maten poppen.

In 2003 brengt Volks iets nieuws op de markt; een BJD zoals de Super Dollfie, maar dan gemaakt van Vinyl in plaats van Polyurethaan. De kersverse "Dollfie Dream" is verkrijgbaar in twee uitvoeringen, Mirai en Candy. In tegenstelling tot de semi-realistische Super Dollfie's hebben deze dames de vormgeving van een jonge "anime-stijl" vrouw, en Volks hoopt hiermee een voornamelijk mannelijk publiek de Dollfie wereld in te trekken.
Wederom een succesvolle actie. Ook Dollfie Dream doet het goed in de verkoopcijfers, met als enige minpunt posseer-problemen; het vinyl blijkt gladder dan polyurethaan, en heeft niet de benodigde frictie om poses aan te houden onder de spanning van elastiek.
Volks buigt zich erover, en binnen twee jaar wordt de oplossing gepresenteerd; een intern frame in plaats van elastiek houdt alles netjes op te plaats zonder zorgen over fricties of spanningen.

"Ho wacht", denk je nu misschien, "is dit nog wel een "ball-jointed" pop?"
Strikt gesproken eigenlijk niet; hoewel de gewrichten zeker rondingen bevatten zijn het bij lange na geen ballen/kogels meer, en dat zit natuurlijk wel in de benaming. Dat gezegd; omdat de eerste versie van Dollfie Dream wel degelijk een BJD was worden de daarop volgende versies en afgeleide poppen over het algemeen wel geaccepteerd in de BJD gemeenschap, zelfs als ze niet de focus van een forum of groep zijn. Je kan ze zien als een soort van achternichtjes van BJD's; het is familie maar of ze op het verjaardagsfeestje uitgenodigd worden hangt van de organisator af.

Dus! Dat was aan heleboel informatie over één bedrijf, maar hoe zit het met die andere tientallen bedrijven waar je overal tegenaan loopt?

Nou, ja, dat zijn er ondertussen te veel om op te noemen. Ik denk dat we Volks met een gerust hart het Ur-bedrijf van de ABJD wereld kunnen noemen, maar de competitie begint als zo vroeg als het jaar 2000 op te duiken, wanneer in Zuid-Korea het bedrijf LUTS op de markt verschijnt. Om nog maar een paar andere grote namen eruit te gooien; in 2003 richt Gentaro Araki in Japan zijn bedrijf Alchemic Labo op, en verschijnt, wederom in Zuid-Korea, het bedrijf Dream of Doll. In 2005 verschijnen DollZone en Angell Studio als een van de eerste bedrijven in China die volledig originele BJDs maken.

En het zijn er alleen maar meer geworden. Ten tijde van het schrijven van dit artikel, in April van 2025, telt de Dollmakers Lijst van Den of Angels 647 poppenmakers; bedrijven en individuele kunstenaars, jong en oud, actief en opgeheven. En dat zijn enkel makers die door Den of Angels leden zijn toegevoegd, bedrijven zoals UFDoll, Azone en Smartdoll komen er ook nog bij, om nog maar te zwijgen over de wondere creaties die de afgelopen jaren uit persoonlijke 3D printers zijn komen rollen.

Van vier zusjes in Japan zijn moderne BJDs uitgegroeid tot een wereldwijd volk vol variatie. Of het nu gaat om vormgeving, formaat, of materiaal, de kans is groot dat er ergens een pop is die aan jouw wensen voldoet. Klaar om naar hem of haar op zoek te gaan? Bekijk dan eens onze Community pagina, of bezoek de BJD hashtag op jouw favoriete social medial platform!

In ieder geval wens ik jou veel verken-plezier!

Geschreven door Isabel

Bronnen die gebruikt zijn voor dit artikel;
"L'art de la BJD" door Nathalie Cortinovis, ISBN:979-10-310-0307-8
"La Carte d'un Ange" door Volks, ISBN4-257-03686-9
Wikipedia: Ball-jointed doll
Wikipedia: Super Dollfie
Volks 27cms Dollfie verkooppagina
Volks Dollfie Beginners pagina
Wikipedia Japan: %E3%83%89%E3%83%AB%E3%83%95%E3%82%A3%E3%83%BC%E3%83%BB%E3%83%89%E3%83%AA%E3%83%BC%E3%83%A0
Dollmakers Lijst van Den of Angels